Jiga ni Vato

મારી નજરે અમદાવાદ.... નૌબતખાનાં જો તમને કોઈ કામ સોંપવામાં આવે તો તમે કેટલા વર્ષો સુધી કરો ? સ્વાભાવિક છે કે આપણે એવું કહીએ કે હું જીવું ત્યાં સુધી આ કામ કરીશ પરંતુ મારા છોકરાઓ કે ભાવિ પેઢીનું નક્કી નહીં એ કરે કે ના પણ કરે. પરંતુ અમદાવાદની પોળમાં હજુ પણ એક કામ છેલ્લા ૬૦૦ વર્ષ થી થઈ રહ્યું છે. શું વાત કરો છો ?                                            હા , અહમદશાહ બાદશાહના હુકમથી શરૂ થયેલું નૌબતખાનાં આજ સુધી અવિરતપણે બાદશાહના હુકમનું પાલન કરી રહ્યું છે. નૌબત ખરેખર એક પ્રકારનું સંગીત છે જે શેહનાઈ (શરણાઈ) અને ઢોલ - નગારા નો ઉપયોગ કરીને વગાડાય છે. રાજાના હજીરા પાસે આવેલું નૌબતખાનાં બાદશાહ દ્વારા નિમાયેલા ખાસ સંગીતકારો અમુક ચોક્કસ સમય અને ચોક્કસ પ્રસંગોપાત પર નૌબત   વગાડતાં હતાં. નૌબતખાનાં ના સંગીતકારો સુલતાનના આવા-ગમન , રાજવી મહેમાનો ની ખુશામત પર , રાજપરિવાર ના ...

અમદાવાદ અને તેના આજુબાજુના વિસ્તારોમાં પાણી તાણ હંમેશા વર્તાતી રહી છે. આથી જ અમદાવાદ અને તેની આજુબાજુના વિસ્તારમાં પાણીના પ્રશ્નો નિવારવા માટે લોકો કુવા અને વાવનું નિર્માણ કરાવતા. આજે આપણે એવી જ એક વાવ ની વાત કરીશું જેનું નામ છે દાઈ હરીરની વાવ. હા, દાઈ હરીરની વાવ જેને આપણે આજે દાદા હરિ ર  વાવ તરીકે ઓળખીએ છીએ. અમદાવાદના અસારવા વિસ્તારમાં આવેલી દાઈ હરીરની વાવ મોહમ્મદ શાહ ના સમયમાં " બાઇ હરિર સુલતાની  " એ બંધાવી હતી. હરિર સુલતાની એ મોહમ્મદ શાહ ના દરબારમાં એક શક્તિશાળી અને ચતુર નિરીક્ષક હતા તેઓએ ખુદ આ વાવનું બાંધકામ કરાવ્યું હતું. એ સમયમાં ૩, ૨૯,૦૦૦ મોહમ્મદી (એ વખતનું ચલણ) એટલે કે ત્રણ લાખ રૂપિયા ના ખર્ચે બનાવાઈ હતી. હરિર સુલતાની એક પરિચારિકા હતા એટલે તેને “દાઈ” તરીકે પણ ઓળખાતા. ફોર્બ્સ સર્વે મુજબ દાદા હરીરની વાવ ને “નર્સ વેલ” પણ કહેવાય છે.  વાવ ની પાસે આવેલી આરસની તકતી પર લખ્યું છે તે મુજબ તેનું બાંધકામ ડિસેમ્બર ૧૪૯૯ માં પૂરું થયું હતું. રેત પથ્થરથી બનેલી વાવની બાંધણી સોલંકી વંશના સ્થાપત્ય ને મળતી આવે છે.  બહારથી સાવ સાદી દેખાતી વાવ જ્યારે તમે અંદર ઊતરો ત્યારે ખબર પડ...

  હસનાર અને હસાવનાર સૌને ગમે !!! એવું કહેવાય છે "હાસ્ય કલાકાર ક્યારેય મરતો નથી એ તો સૌના સ્મૃતિપટ પર અમર થઈ જાય છે ." આજથી પાંચસો વર્ષ પહેલા અમદાવાદના રાજ કુટુંબમાં એક 👰"હસતી બીબી"👰 થઈ ગયા જે હજરત બિન  અબુદુલ્લાઅ અલ ઇદરસ નામના સુફી સંતના કુટુંબથી હતા.  અલ્લાહે બીબી ને જાદુઈ શક્તિ આપી હતી કે કોઈ પણ રડતા બાળકને બીબી પોતાના હાથમાં લે એટલે તે રડવાનું બંધ કરીને શાંત થઈ જાય અને હસવા માંડે. આ આસ્થા ને લઈને આજે પણ કોઈ બાળક થોડું સૂન-મૂન અથવા તો ઢીલું - પોચું થાય ત્યારે બાળકના માતા-પિતા તેને લઈને આવે છે આ હસતી બીબી પાસે. હા , આજે હસતી બીબી તો નથી પરંતુ તેનો ગોખલો જરૂર છે. રડતાં બાળકનું માથું ગોખલા પાસે અડાડીને બાળકને ગોખલો બતાવે છે અને બાળકો રડવાનું બંધ કરી દે છે. હસતી બીબીનો ગોખલો કંઈ મોટું સ્થાપત્ય નથી પરંતુ સાદા આરસ માંથી બનાવેલો નાનો ગોખલો છે અને તેની અંદર માટીના કોડિયામાં દીવો પ્રગટાવેલો છે.  Hasti Bibi no Gokhalo : Laughing lady પરંતુ અહીં વાત છે આસ્થા ની. કંઇક તો સત્ય રહેલું જ હશે ને .... તેથી જ તો ૫૦૦ વર્ષ થઇ ગયા હોવા છતાં પણ તેનું મહત્વ આજદિન સુધી...

  આજે મારે અમદાવાદના એવા સ્થળોની વાત કરવી છે કે જે સ્થળને તમે જાણ્યા છે છતાં પણ તેનાંથી અજાણ્યા છો . અમદાવાદ ની વાત આવે એટલે લોકોના મનમાં જાત જાતની વાતો યાદ આવે . અમદાવાદના દરવાજા , અમદાવાદના બગીચા , અમદાવાદની પોળો , અમદાવાદની શાળાઓ , અમદાવાદની બજારો , અમદાવાદ ની મસ્જિદો , અમદાવાદના મંદિરો , અમદાવાદની મિલો , અમદાવાદી ખાણું અને અમદાવાદી નાણું . પણ આજે એક અમદાવાદી તરીકે અમદાવાદની સફર એક નવી નજરે કરા વ વી છે જે શ્રેણી નું નામ છે  "મારી નજરે અમદાવાદ ...." ૬૦૦ વર્ષ થી પણ વધુ વર્ષો નો વિરલ વારસો લઈને અડીખમ ઉભું છે મારૂ અમદાવાદ. ચાલો લઈ જાવ તમને અમદાવાદની અદભુત અને અવિસ્મરણીય સફરે. આજ થી ૬૦૦ વર્ષ પહેલા એટલે કે ઈ.સ. ૧૪૧૧ ની આજુબાજુ જ્યારે અહેમદશાહ બાદશાહ ઉત્તર ગુજરાતમાં આવેલા પાટણ તરફથી દક્ષિણમાં આવતા હતા ત્યારે સાબરમતી નદીના કિનારે જોયું કે સસલા નાં ટોળાંએ કૂતરા પર હુમલો કરીને કુતરા ને ભગાડી દીધા. આવી સસલાંની આક્રમક વૃત્તિને જોઈ ને સુલતાન પ્રભાવિત થઈ ગયા અને એ જ ક્ષણે અહમદશાહે પોતાનાં કાફલાને ત્યાં રોક્યો અને છાવણી સ્થાપી. અને નંખાયો અમદાવાદ શહેરનો પાયો . ...